รีวิวหนังการเมือง มหากาพย์เซลลูลอยด์และอำนาจ อุดมการณ์ และอิทธิพลของภาพยนตร์การเมืองต่อโลก

รีวิวหนังการเมือง มหากาพย์เซลลูลอยด์และอำนาจ อุดมการณ์ และอิทธิพลของภาพยนตร์การเมืองต่อโลก

รีวิวหนังการเมือง   ในประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ “การเมือง” (Politics) และ “ศิลปะ” (Art) ไม่เคยแยกขาดจากกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อโลกก้าวเข้าสู่ยุคของภาพยนตร์ สื่อชนิดนี้ไม่ได้เป็นเพียงความบันเทิงราคาถูกในโรงละครมืดๆ แต่ได้กลายเป็นอาวุธทางปัญญา เครื่องมือโฆษณาชวนเชื่อ และกระจกเงาที่สะท้อนความฟอนเฟะของสังคมได้อย่างเจ็บแสบที่สุด

นิยามและขอบเขต — การเมืองคืออะไรในโลกของภาพยนตร์?

หลายคนมักเข้าใจผิดว่า “หนังการเมือง” คือหนังที่เล่าเรื่องนักการเมืองในสภาเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง “ทุกอย่างคือการเมือง” (Everything is Political) ### 1.1 การเมืองระดับโครงสร้าง (Macro-Politics)คือภาพยนตร์ที่เล่าถึงกลไกของรัฐโดยตรง เช่น การเลือกตั้ง การรัฐประหาร การบริหารประเทศ และการคอร์รัปชันในระดับนโยบาย ตัวอย่างที่ชัดเจนคือซีรีส์อย่าง House of Cards หรือภาพยนตร์อย่าง The Ides of March ที่เปลือยให้เห็นว่า “จริยธรรม” มักจะเป็นสิ่งแรกที่ถูกโยนทิ้งไปเมื่ออำนาจวางอยู่ตรงหน้า

การเมืองเรื่องตัวตนและอุดมการณ์ (Micro-Politics)

คือหนังที่พูดถึงสิทธิพลเมือง ความเท่าเทียมทางเพศ การเหยียดเชื้อชาติ และการกดขี่ทางชนชั้น แม้จะไม่มีฉากในสภาเลยแม้แต่น้อย แต่หนังอย่าง Parasite (ชนชั้นปรสิต) หรือ 12 Years a Slave คือหนังการเมืองที่ทรงพลังที่สุด เพราะมันสะท้อนว่าโครงสร้างอำนาจส่งผลกระทบต่อ “ลมหายใจ” ของมนุษย์อย่างไร

วิวัฒนาการของภาพยนตร์การเมืองตามยุคสมัย

ยุคกำเนิดและการโฆษณาชวนเชื่อ (1915 – 1945)

• นาซีเยอรมนี: Leni Riefenstahl สร้าง Triumph of the Will เพื่อเชิดชูความยิ่งใหญ่ของฮิตเลอร์ โดยใช้เทคนิคภาพมุมต่ำและดนตรีที่เร้าอารมณ์ ซึ่งกลายเป็นบรรทัดฐานของการทำหนังโฆษณาชวนเชื่อมาจนปัจจุบัน

• สหภาพโซเวียต: Sergei Eisenstein ใช้หนังอย่าง Battleship Potemkin เพื่อสร้างจิตสำนึกแห่งการปฏิวัติผ่านเทคนิค “Montage” หรือการตัดต่อภาพที่รวดเร็วเพื่อกระตุ้นอารมณ์โกรธแค้นต่อชนชั้นปกครอง

ยุคสงครามเย็นและความหวาดระแวง (1950 – 1980)

• Hollywood Blacklist: ยุคที่คนทำหนังในอเมริกาถูกกวาดล้างหากถูกสงสัยว่าเป็นคอมมิวนิสต์ นำไปสู่การสร้างหนังที่แฝงนัยยะการวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาลอย่างลับๆ

• New Hollywood: ในช่วงปี 70s หลังวิกฤตการณ์วอเตอร์เกตและสงครามเวียดนาม คนทำหนังเริ่มกล้าที่จะ “ตบหน้า” รัฐบาลตรงๆ เช่น All the President’s Men ที่ยกย่องสื่อมวลชนในฐานะสุนัขเฝ้าบ้านที่ซื่อสัตย์

ยุคโลกาภิวัตน์และดิสโทเปีย (1990 – ปัจจุบัน)

เมื่อศัตรูไม่ได้อยู่ในรูปแบบของ “ประเทศ” อีกต่อไป แต่เป็น “บรรษัทข้ามชาติ” หรือ “อัลกอริทึม” หนังการเมืองยุคนี้จึงมักพูดถึงโลกอนาคตที่ล่มสลาย (Dystopia) เพื่อเตือนใจคนในปัจจุบัน เช่น The Hunger Games หรือ V for Vendetta

ประเภทแกนหลักของภาพยนตร์การเมือง

การเปิดโปงความฉ้อฉล (Whistleblower & Corruption)

• The Post (2017): การตัดสินใจของสื่อที่ต้องเลือกระหว่างความอยู่รอดของบริษัทกับสิทธิในการรับรู้ความจริงของประชาชน

• Spotlight (2015): แม้จะเป็นเรื่องของศาสนจักร แต่นี่คือหนังการเมืองที่พูดถึง “อำนาจเชิงสถาบัน” ที่ใช้ปกปิดความผิด

การปฏิวัติและการลุกขึ้นสู้ (Revolution & Resistance)

• Les Misérables: การเมืองของชนชั้นกรรมาชีพที่ไม่มีอะไรจะเสีย

• Braveheart: การเมืองเรื่องเอกราชและเสรีภาพของชนชาติ

สงครามในฐานะเครื่องมือทางการเมือง (War as Politics)

• รีวิวหนังการเมือง “สงครามคือการดำเนินนโยบายทางการเมืองด้วยวิธีการอื่น” — หนังสงครามอย่าง Dr. Strangelove หรือ Full Metal Jacket ไม่ได้เชิดชูชัยชนะ แต่ตลกร้ายใส่ความโง่เขลาของผู้สั่งการ

ชีวประวัตินักการเมือง (Political Biopic)

• Lincoln (2012): แสดงให้เห็นว่าการผ่านกฎหมายที่ยิ่งใหญ่ไม่ได้มาจากอุดมการณ์เพียงอย่างเดียว แต่ต้องใช้การประนีประนอมและการ “เล่นเกม” ที่สกปรกในบางครั้ง

• The Iron Lady (2011): สะท้อนราคาที่ผู้หญิงต้องจ่ายเมื่อก้าวขึ้นเป็นผู้นำในโลกที่ผู้ชายเป็นใหญ่

การเมืองเรื่องสีผิวและมนุษยธรรม (Human Rights)

• Selma (2014): การเดินขบวนเพื่อสิทธิในการเลือกตั้งของคนผิวดำ สะท้อนว่ากฎหมายคือเครื่องมือที่เปลี่ยนโลกได้หากประชาชนกดดันมากพอ

ภาษาภาพยนตร์ — วิธีที่หนังใช้ “ปั่นหัว” และ “เปิดตา” เรา

• มุมกล้อง (Camera Angles): การถ่ายนักการเมืองจากมุมต่ำ (Low Angle) ทำให้ดูมีอำนาจและน่าเกรงขาม ในขณะที่มุมสูง (High Angle) ใช้กับเหยื่อของการเมืองเพื่อให้ดูต่ำต้อยและไร้ทางสู้

• สีและโทน (Color Palette): หนังการเมืองที่เคร่งเครียดมักใช้โทนสีเย็น (น้ำเงิน/เทา) เพื่อสร้างบรรยากาศของความไม่น่าไว้วางใจ

• สัญลักษณ์ (Symbolism): หน้ากาก Guy Fawkes จาก V for Vendetta กลายเป็นสัญลักษณ์ของการประท้วงที่มีอยู่จริงทั่วโลกในปัจจุบัน นี่คือตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดว่าหนังสามารถสร้าง “สัญญะ” ทางการเมืองได้

การเมืองไทยในแผ่นฟิล์ม — ความเงียบที่ตะโกนก้อง

• เรามักเห็นการเมืองผ่าน “หนังตลกล้อเลียน” หรือ “หนังนอกกระแส” ที่ใช้สัญลักษณ์แทนการพูดตรงๆ

• หนังอย่าง ฉลาดเกมส์โกง ไม่ใช่แค่เรื่องโกงข้อสอบ แต่มันคือการเมืองเรื่อง “ความเหลื่อมล้ำทางโอกาส” และ “ระบบอุปถัมภ์” ในสังคมไทย

• กระแสหนังสารคดีการเมืองในยุคหลัง (เช่น BNK48: Girls Don’t Cry หรือหนังของ นวพล ธำรงรัตนฤทธิ์) เริ่มสอดแทรกประเด็นการอยู่ร่วมกันภายใต้กฎระเบียบที่เข้มงวดมากขึ้น

ทำไมเราต้องเป็น “นักดูหนัง” ที่ตื่นรู้?

รีวิวหนังการเมือง  การดูหนังการเมือง หากเราจบมันแค่ที่คำว่า “สนุก”ภาพยนตร์การเมืองมีหน้าที่สำคัญคือ “การสร้างความเข้าอกเข้าใจ” (Empathy) มันทำให้คนรวยเข้าใจความทุกข์ของคนจน ทำให้คนต่างชาติต่างศาสนาเห็นความเป็นมนุษย์ของกันและกัน และที่สำคัญที่สุด มันทำให้เราเห็นว่า “อำนาจที่แท้จริงไม่ได้มาจากกระบอกปืน แต่อยู่ที่ความยินยอมพร้อมใจของประชาชน”ในยุคที่โลกเต็มไปด้วย Fake News และการปั่นกระแส (Propaganda 2.0) การฝึกดูหนังการเมืองด้วยสายตาที่วิพากษ์ (Critical Thinking) จะช่วยให้เรากลายเป็นพลเมืองที่รู้เท่าทัน ไม่ถูกชี้นำได้ง่ายๆ และพร้อมที่จะใช้สิทธิเสียงของเราเพื่อสร้างสังคมที่ดีขึ้น lucy-liu.org

สรุป: แนะนำหนังการเมืองตามอารมณ์ที่คุณต้องการ

• ตื่นเต้นและลุ้นระทึก Argo การชิงตัวประกันและการทูตระดับโลก
• สะเทือนใจและร้องไห้ The Boy in the Striped Pyjamas ความไร้เดียงสาท่ามกลางอุดมการณ์ที่บิดเบี้ยว
• สะใจในการต่อสู้ The Trial of the Chicago 7 เสรีภาพในการชุมนุมและกระบวนการยุติธรรม
• มึนตึ้บและได้ความรู้ The Big Short การเมืองเรื่องการเงินที่ส่งผลกระทบต่อโลก
• อยากลุกขึ้นมาเปลี่ยนโลก V for Vendetta พลังของปัจเจกบุคคลต่อต้านเผด็จการ